کاربرد فسفات آمونیوم یک‌سود در افزایش عملکرد کشاورزی: انتخاب کود فسفری موثر بر اساس نوع خاک

کاربردهای فسفات آمونیوم تک‌فسفری در افزایش عملکرد کشاورزی: انتخاب کود فسفره بهینه برای انواع خاک

فسفات آمونیوم تک‌فسفری (DAP) به عنوان یکی از کودهای فسفره با بازدهی بالا، جایگاهی حیاتی در تقویت خاک و ارتقای عملکرد محصولات کشاورزی دارد. این کود با داشتن درصد بالای نیتروژن و فسفر (معمولاً ۱۸٪ و ۴۶٪ به ترتیب)، حل‌شدگی سریع و پایداری شیمیایی مثالزدنی، همراه با عدم وجود یون‌های کلرید، بهترین انتخاب برای کشاورزان در شرایط متنوع خاکی به شمار می‌رود. در این مقاله به بررسی علمی ویژگی‌های کلیدی DAP، تاثیر خاک‌های اسیدی، بازی و شنی بر جذب فسفر و مقایسه آن با سایر کودهای فسفره می‌پردازیم تا کشاورزان بتوانند با تحلیل شرایط خاک، بهره‌وری را به طرز محسوسی افزایش دهند.

ویژگی‌های تغذیه‌ای فسفات آمونیوم تک‌فسفری

فسفات آمونیوم تک‌فسفری از لحاظ تغذیه‌ای ترکیبی ایده‌آل است که به طور همزمان نیاز گیاه به نیتروژن و فسفر را تأمین می‌کند. نیتروژن در شکل آمونیومی آن، در دسترس ریشه قرار دارد و فسفر محلول آن در ابتدای دوره رشد، باعث تحریک شکل‌گیری سیستم ریشه‌ای قوی می‌شود. بر اساس مطالعات میدانی، میزان جذب فسفر DAP تا 20٪ بالاتر از کودهای مشابهی مانند فسفات دی‌هیدروژن پتاسیم است، که منجر به افزایش 10-15٪ در عملکرد نهایی محصول می‌شود.

تاثیر انواع خاک بر جذب و کارایی کود فسفره

نوع خاک نقش تعیین‌کننده‌ای در بهینه‌سازی جذب فسفر توسط گیاه دارد. در خاک‌های اسیدی (pH<6)، فسفر تمایل به تثبیت شدن با آلومینیوم و آهن دارد که قابل جذب نیست. در این شرایط، فسفات آمونیوم تک‌فسفری با ظرفیت حلالیت بالا و نداشتن یون کلرید، کارایی بهتری نشان داده و با ایجاد محیط قلیایی نسبی در اطراف ریشه، از تثبیت فسفر جلوگیری می‌کند.

در خاک‌های بازی (pH>7)، فسفر معمولاً با کلسیم واکنش داده و غیرقابل دسترس می‌شود؛ بنابراین انتخاب کودهای فسفره بدون کلرید که در جذب موثر هستند، اهمیت بالایی دارد. DAP با توجه به خصوصیات شیمیایی خود، گزینه مناسب برای این نوع خاک‌ها به حساب می‌آید. همچنین در خاک‌های شنی که ظرفیت نگهداری مواد مغذی پایین است، استفاده منظم و دقیق DAP باعث تامین مطلوب فسفر و نیتروژن بدون خطر شستشو و هدررفت کود می‌شود.

مقایسه فسفات آمونیوم تک‌فسفری با سایر کودهای فسفره

در میان رقبا، DAP نسبت به پرافسفات کلسیم (TSP) و فسفات دی‌هیدروژن پتاسیم (MKP) مزیت‌هایی دارد. TSP به دلیل وجود یون کلرید در شرایط خاک‌های حساس می‌تواند باعث افزایش شوری و آسیب به ریشه شود، همچنین حل‌شدن آن کندتر است؛ در حالی که MKP به خاطر فراوانی پتاسیم بیشتر مناسب برای شرایط خاصی است اما از نظر تامین نیترات و فسفر همزمان توانایی DAP را ندارد. داده‌های مزرعه‌ای نشان داده‌اند به کارگیری DAP می‌تواند طول دوره رشد و مقاومت گیاه به بیماری‌ها را تا 25٪ افزایش دهد.

نمونه‌های کاربردی در محصولات مختلف

بررسی‌های میدانی در مزارع گندم، ذرت و سبزیجات در ایران نشان می‌دهد استفاده بهینه از فسفات آمونیوم تک‌فسفری با تنظیم دقیق میزان و زمان مصرف می‌تواند:

• در گندم، عملکرد دانه تا 20٪ افزایش یابد.
• در ذرت، توسعه ریشه و تحمل به استرس خشکی بهبود یابد.
• در سبزیجات، کیفیت محصول و مقاومت به آفات بالا برود.

راهنمای انتخاب و اجرای استراتژی کوددهی بر اساس آزمون خاک

انجام آزمایش‌های خاک جزو ضروریات هر برنامه کودی است. بر اساس نتایج آزمون، کشاورزان باید میزان کود فسفره مورد نیاز متناسب با نوع و ویژگی‌های خاک را تعیین کنند. برای مثال، در خاک‌های اسیدی، افزودن فسفات آمونیوم تک‌فسفری می‌تواند تا 30٪ بهره‌وری را افزایش دهد در حالی که در خاک‌های بازی، توصیه می‌شود مصرف آن با اصلاح‌کننده‌های pH ترکیب گردد.

نظر کارشناسی: «با انتخاب دقیق کود فسفره مبتنی بر داده‌های علمی خاک، می‌توان تولید پایدار و اقتصادی را تضمین کرد و از منابع طبیعی محافظت نمود.» – مرکز تحقیقات کشاورزی ایران

فسفات آمونیوم تک‌فسفری؛ انتخاب عاقلانه کشاورز هوشمند

کود فسفات آمونیوم تک‌فسفری علاوه بر ویژگی‌های فنی، با توجه به شرایط اقلیمی و خاکی متنوع، انتخابی اقتصادی و علمی برای ارتقاء عملکرد است. با اجرای توصیه‌های تخصصی، کشاورزان می‌توانند شاهد رشد ریشه قوی‌تر، مقاومت بهتر در برابر بیماری‌ها و افزایش چشمگیر تولید باشند. شعار عملی:

«با انتخاب علمی کود، سودآوری مزرعه را چند برابر کنید؛ هر گرم فسفر، حق مسلم محصول شماست.»